شنا یکی از مفیدترین فعالیتهای ورزشی و تفریحی است که فواید متعددی برای سلامت قلب و عروق، تقویت عضلات، بهبود انعطافپذیری و کاهش استرس دارد. با این حال، آب استخر میتواند محیطی مناسب برای انتقال میکروارگانیسمهای بیماریزا باشد. بیماریهای مرتبط با آبهای تفریحی (Recreational Water Illnesses یا RWI) شامل طیف وسیعی از عفونتهای گوارشی، پوستی، گوشی، چشمی و تنفسی هستند که از طریق بلعیدن آب آلوده، تماس پوستی یا استنشاق آئروسلها منتقل میشوند.
بر اساس دادههای مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC)، حتی در استخرهایی که سطح کلر و pH آنها در محدوده استاندارد قرار دارد، برخی پاتوژنها مانند Cryptosporidium میتوانند برای روزها زنده بمانند. یک حادثه اسهال در استخر میتواند میلیونها میکروب را آزاد کند و شناگران دیگر را در معرض خطر قرار دهد. همچنین مخلوط شدن کلر با مواد آلی بدن (عرق، ادرار، چربی و آلودگیهای پوستی) باعث تشکیل کلرامینها میشود که هم باعث تحریک چشم و پوست میشود و هم قدرت ضدعفونیکنندگی آب را کاهش میدهد.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) نیز در دستورالعملهای مربوط به محیطهای آبی تفریحی بر اهمیت کنترل کیفیت آب، بهداشت فردی شناگران و نگهداری صحیح تأسیسات تأکید کرده است. در ایران نیز معاونت فنی مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت بهطور رسمی نسبت به خطر انتقال بیماریهای عفونی از طریق استخرهای آلوده یا غیراستاندارد هشدار داده است. بیماریهایی مانند انواع اسهال، حصبه، عفونتهای پوستی و قارچی (از جمله کچلی و عفونت پای ورزشکاران)، عفونت گوش شناگر، هپاتیت A، عفونتهای چشمی و تنفسی و در موارد نادرتر بیماریهایی مانند لژیونلازیس از جمله موارد گزارششده در استخرهای عمومی کشور هستند. مطالعات محلی نیز نشان دادهاند که در برخی استخرها، مشکلاتی مانند سطح ناکافی کلر باقیمانده، کدورت بالاتر از حد مجاز و آلودگی با باکتریهایی مانند Pseudomonas aeruginosa و قارچها مشاهده میشود.
رعایت نکات ساده اما علمی بهداشت فردی و محیطی میتواند بهطور قابل توجهی خطر ابتلا به این بیماریها را هم در سطح بینالمللی و هم در شرایط استخرهای ایران کاهش دهد.
در این مقاله، با تکیه بر آخرین توصیههای معتبر علمی بینالمللی (عمدتاً CDC و WHO) و با در نظر گرفتن هشدارها و مطالعات مرتبط در ایران، نکات کلیدی بهداشت در استخرهای شنا را بهصورت دقیق و کاربردی بررسی میکنیم. هدف این است که شناگران ایرانی بتوانند با آگاهی علمی، از فواید شنا بهرهمند شوند و همزمان خطر انتقال بیماری را به حداقل برسانند.
وسایل لازم برای رفتن به استخر
رعایت بهداشت فردی در استخر تنها به شستوشوی بدن محدود نمیشود؛ استفاده از وسایل شخصی و مناسب نقش مهمی در پیشگیری از انتقال بیماریهای پوستی، قارچی و عفونتهای دیگر دارد. استفاده از وسایل مشترک یا نامناسب میتواند خطر ابتلا به عفونتهایی مانند کچلی پا (Athlete’s foot)، فولیکولیت و سایر مشکلات پوستی را افزایش دهد. بنابراین، همراه داشتن وسایل شخصی و تمیز، یکی از اصول پایهای بهداشت در محیط استخر است.
وسایل ضروری و توصیهشده برای رفتن به استخر عبارتند از:
- مایو یا لباس شنای شخصی و تمیز: لباس شنا باید اختصاصی باشد و پس از هر بار استفاده شسته شود. لباسهای تنگ یا کهنه میتوانند باعث تحریک پوست و ایجاد محیط مناسب برای رشد میکروارگانیسمها شوند.
- دمپایی یا کفش مخصوص استخر: استفاده از دمپایی در رختکن، دوش و اطراف استخر ضروری است. راه رفتن با پای برهنه روی سطوح مرطوب، یکی از شایعترین راههای انتقال قارچهای عامل عفونت پای ورزشکاران و سایر عفونتهای پوستی است.
- حوله شخصی: حوله باید کاملاً شخصی باشد و پس از استفاده در کیسه جداگانه نگهداری شود. اشتراکگذاری حوله خطر انتقال باکتریها و قارچها را بهشدت افزایش میدهد.
- کلاه شنا: کلاه شنا علاوه بر رعایت مقررات بسیاری از استخرها، از ورود مو به آب جلوگیری میکند و به حفظ کیفیت آب کمک مینماید. همچنین از تماس مستقیم مو با آب کلردار و آلودگیهای احتمالی محافظت میکند.
- عینک شنا: عینک شنا از ورود آب به چشم جلوگیری کرده و خطر تحریک چشم و عفونتهای چشمی را کاهش میدهد. انتخاب عینک با اندازه مناسب و ضدمه توصیه میشود.
- کیسه ضدآب یا پلاستیکی: برای جدا نگه داشتن وسایل خیس از وسایل خشک و جلوگیری از انتقال رطوبت و آلودگی به سایر وسایل شخصی ضروری است.
- صابون و شامپوی ملایم: برای دوش گرفتن قبل و بعد از شنا. دوش گرفتن با صابون قبل از ورود به آب، آلودگیهای سطحی بدن را کاهش میدهد و به حفظ سطح مؤثر کلر در استخر کمک میکند.
- گوشی شنا (در صورت نیاز): برای افرادی که مستعد عفونت گوش خارجی (گوش شناگر) هستند، استفاده از گوشی مخصوص شنا میتواند مفید باشد.
- پوشک شنا (برای کودکان خردسال): در صورت همراهی کودک، استفاده از پوشک شنای استاندارد ضروری است. توجه داشته باشید که این پوشکها کاملاً ضدنشتی نیستند و تعویض بهموقع آنها در محل مناسب (دور از لبه استخر) بسیار مهم است.
نکات مهم بهداشتی در مورد وسایل:
-
هرگز وسایل شخصی مانند حوله، دمپایی، مایو یا شانه را با دیگران به اشتراک نگذارید.
- پس از هر بار استفاده، مایو، کلاه و حوله را با آب گرم و مواد شوینده مناسب بشویید و کاملاً خشک کنید.
- وسایل را در کیسههای جداگانه حمل کنید تا از انتقال رطوبت و آلودگی جلوگیری شود.
- از آوردن جواهرات و وسایل زینتی به استخر خودداری کنید؛ زیرا میتوانند محل تجمع آلودگی باشند و همچنین در معرض آسیب قرار گیرند.
همراه داشتن این وسایل ساده اما ضروری، نهتنها راحتی بیشتری هنگام شنا فراهم میکند، بلکه نقش مؤثری در حفظ سلامت فردی و جمعی شناگران دارد. رعایت این اصول، بهویژه در استخرهای عمومی که تعداد استفادهکنندگان زیاد است، اهمیت دوچندانی پیدا میکند.