پستانها اعضایی قرینه در قفسه سینه هستند که در خانمها نه فقط از نظر جنسی اهمیت دارند بلکه سلامت بودنشان میتواند نشانه سلامت سایر ارگانهای بدن نیز باشد. همچنین به لحاظ ساختاری زیبایی زن را هم تحت تاثیر قرار میدهند.همچنین ارتباط اولیه مادر و نوزاد با شیردهی از راه پستان بوده و کامل ترین منبع تغذیه نوزاد شیر مادر است.هر پستان شامل 15 تا 20 قسمت یا لوب است که مانند طوقه های یک چرخ در وسط بهم میرسند و نوک پستان را تشکیل میدهند.
داخل این بخشها قسمتهای کوچک تری به نام لوبول قرار دارند. در انتهای هر لوبول قسمت متسعی وجود دارد که شیر تولید میکند. این ساختارها توسط لوله های باریکی بنام مجاری شیری بهم متصل میشوند و شیر را به سمت نوک پستان می آورند. نوک پستان مرکز قسمت تیره رنگ پستان یا هاله پستان است. هاله دارای غدد کوچکی بنام غدد مونتگومری است که وظیفه شان نرم و روان کردن نوک پستان هنگام شیرخوردن نوزاد است. فضای خالی میان مجاری و لوبول ها توسط چربی پر میشود. پستان هیچ عضله ای ندارد اما عضلات سینه ای و عضلات دیواره قفسه سینه در زیر پستان وجود دارند و روی دنده ها را می پوشانند.
هر پستان دارای عروق خونی و همچنین عروقی برای جمع آوری مایعی بنام لنف است. لنف در سراسر بدن توسط سیستم لنفاوی جمع آوری میشود. در سیستم لنفاوی سلولهای ایمنی وجود دارند که به بدن برای مقابله با عوامل عفونی کمک می کنند. عروق لنفاوی به گره های لنفاوی میرسند.
تغییرات پستان در بلوغ کدام است؟
وقتی تخمدانها در زمان بلوغ شروع به کار میکنند ترشح هورمون زنانه استروژن سبب تجمع چربی در بافت پستان میشود. این موضوع سبب بزرگی پستان میشود. سیستم مجاری شیری هم همزمان شروع به رشد میکنند. این تغییرات معمولا با رشد موهای ناحیه تناسلی همزمان است. با شروع قاعدگی و انجام تخمک گذاری رشد پستان با تشکیل غدد ترشحی ادامه می یابد. نسج پستان و مجاری شیری با بیشتر شدن تعداد غدد و بافت پستان به رشد خود ادامه می دهند.
مراحل رشد پستان کدامند؟
رشد پستان 5 مرحله دارد. این مراحل از مرحله یک که مربوط به زمان قبل از بلوغ است شروع شده و بعد از آن مراحل بعدی با شروع بلوغ ادامه می باید.
1. قبل از بلوغ: فقط برجستگی نوک سینه وجود دارد.
2. توده پستان تحت تاثیر هورمون های مترشحه درزمان بلوغ برجسته تر شده و نوک پستان هم برجستگی پیدا میکنند. ناحیه تیره اطراف  نوک پستان بزرگتر میشود.
3. پستانها کمی بزرگتر شده و بافت غددی در پستان رشد میکند.
4. تیرگی دور نوک پستان و نوک پستان برجسته شده و بقیه پستان بزرگتر میشود.
5. همان پستان زن بالغ است که گردتر بزرگتر و برجسته تر میباشد.
جالب است بدانید میزان حد رشد غدد پستانی در بلوغ بسته به وجود بعضی هورمونها در زمان جنینی دارد و رشد غیر طبیعی و یا شکل غیرطبیعی پستانها شاید مربوط به وجود و یا عدم وجود بعضی از هورمونها در دوره جنینی فرد بوده است.
معمولا رشد اولیه جوانه پستان قبل از بلوغ یک طرفه شروع میشود و یا رشد یک طرف ممکن است سریعتر باشد.
معمولا این عدم یکنواختی در رشد پستانها پس از اتمام بلوغ از بین میرود هرچند کمتر پیش می آید که اندازه و شکل نهایی پستانها کاملا مشابه باشد.
چنانچه این تفاوت شدید باشد توسط جراحی پلاستیک یکسان سازی صورت می گیرد. هرچند در صورت لزوم رشد ناکامل و یا رشد بیشاز حد پستان ها با روشهای جراحی تصحیح میشوند گاهی از هورمون درمانی هم برای این امر استفاده میشود ولی باید توجه داشت معمولا روشهای هورمون درمانی در ایجاد تغییرات دایمی موفق نمی باشند.
گاهی نوک پستانهای اضافی در بعضی افراد وجود دارند. این موارد میتوانند از زانو تا گردن وجود داشته باشند. شیوع این موارد نادر است و در حدود 1درصد  بانوان دیده میشود و خوشبختانه معمولا نیاز به درمان ندارند.
تغییرات فیبروکیستیک پستان چیست؟
این روزها با افزایش تعداد سونوگرافی ها از پستان و دقیق شدن خانمها به سلامت پستان خود این اصطلاح زیاد شنیده میشود. تغییرات فیبروکیستیک پستان یافته ای خوش خیم بوده و خطرناک نیست ولی با درد و سنگینی پستان بخصوص در روزهای قبل از پریود همراه است.
زنان در سالهای باروری گرفتار پستانهای فیبروکیستیک میشوند. علت اصلی این تغییرات خیلی مشخص نیست ولی هورمونهای خانمها بخصوص استروژن در بروز علایم موثر است بطوری که با یایسگی درد و سنگینی پستانها بهتر میشود.
در تغییرات فیبروکیستیک پستانها تجمع مایع در بافت پستانها به شکل کیستهای کوچک معمولا چند میلیمتری اتفاق می افتد به همین دلیل خانمها در قسمتی از پستان که تجمع کیست و مایع بیشتر است احساس سفتی و برجستگی میکنند که ممکن است گذرا باشد.  در بعضی از خانمها ترشح بیرنگ یا کمی کدر از نوک پستان خارج میشود.
تغییرات فیبروکیستیک پستان ارتباطی به ازدواج کردن و رابطه زناشویی ندارد و هر خانمی میتواند این تغییرات را در پستان خود داشته باشد.
آیا بیماری فیبروکیستیک به سرطان پستان تبدیل میشود؟
خیر.... این بیماری شایع است و زنان مبتلا دارای پستانهای قلنبه قلنبه و ناصاف هستند که اغلب دردهای با شدت متفاوت در پستانهای خود در دوران قاعدگی را تجربه میکنند.
آیا بیماری فیبروکیستیک از بین میرود؟
برآمدگی ها در لمس پستان ممکن است بزرگتر یا کوچکتر شوند. آنها ممکن است پس از یایسگی خیلی کوچکتر شوند یا کلا غیرقابل لمس شوند. هیچ درمان قطعی برای آنها وجود ندارد اما این برآمدگی ها خطرناک نبوده و قابلیت تبدیل به سرطان ندارند.
آـیا استرس میتواند باعث بیماری فیبروکیستیک شود؟
هیچ شواهد علمی در مورد علت بیماری فیبروکیستیک وجود ندارد. به نظر میرسد استرس هم میتواند در آن نقش داشته باشد اما نمیتواند علت ایجاد آن باشد. استرس از طریق تاثیر روی هورمونها باعث تشدید علایم در برخی خانمها میشود.
آیا در بیماری فیبروکیستیک باید رژیم غذایی خاصی رعایت شود؟
مصرف کمتر کافیین کاهش چربی رژیم غذایی و کاهش مصرف غذاهای حاوی استروژن مثل گوشتهای با درصد هورمون بالا به کاهش علایم بیماری کمک میکند.
آیا بیماری فیبروکیستیک منعی برای شیردهی دارد؟
خیر هیچ منعی ندارد و باعث تشدید یا تخفیف بیماری نمی شود. در عین حال هرگونه ناصاف شدن پستان در این دوران می بایست توسط پزشک بررسی شود