کیست چیست؟
دندانپزشکان از اصطلاح «‌ ضایعه‌ » برای مواردی که در رادیوگرافی‌ها (عکس‌های فک و دندان شما ) میبینند استفاده میکنند . کیست در اصل یک اصطلاح پاتولوژیک است ؛ یعنی در واقع تشخیص قطعی کیست بر اساس شواهدی که زیر میکروسکوپ دیده میشود مسجل میشود ، بنابراین در بیشتر موارد اصطلاح  واژه‌ی کیست تا زمانی که جواب پاتالوژیست به دستمان نرسد یعنی بعد از خارج شدن با جراحی و فرستادن به پاتولوژیست ، اطلاق درستی نیست ؛ اکا در مواردی با توجه به تکنولوژی های جدید و نه چندان معمول ( مانند استفاده از رادیوگرافی CBCT یا با استفاده از سونوگرافی ) امکان تشخیص نسبتا قطعی قبل از خارج کردن برای کیست‌های ناحیه فک و صورت و دمدانی وجود دارد ؛ بنابراین استفاده از اصطلاح ضایعه درست استو نه کیست . کیست در واقع یک حفره تو خالی به صورت کیسه مانند یا حاوی مایع ( مواد نیمه جامد ) با دیواره یا غشای متمایز از بافت اطراف است.
کیست‌ها چند نوع هستند؟ 
کیست‌های ناحیه فک (در سینوس‌ها و بافت نرم ناحیه دهان و صورت تقسیم بندی کیست‌ها متفاوت است ) به طور کلی به دو نوع کیست‌ها با منشأ التهابی و کیست‌های با منشأ تکاملی تقسیم میشوند . کیست‌های منشأ التهابی که به خاطر پوسیدگی یا ضربه به دندان‌ها یا عفونت دندان ترمیم شده ممکن است ایجاد شوند موضوع صحبت ما هستند که شایع‌ترین آنها کیست رادیکولار یا پِری آپیکال ( کیست مربوط به ریشه دندان ) است . طبقه بندی کلی کیست‌ها پیچیده و طولانی است و سایر کیست‌های غیر التهابی و خارج استخوان فکین موضوع صحبت ما نیستند .
آیا کیست‌های دندانی خطرناک هستند: 
کیست‌های منشأ دندانی آن طور که بیماران از آن وحشت دارند خطرناک نیستند ، آنها بیشتر موارد دردناک نیستند ، رشد کمی دارند و اغلب بر روی بافت‌های مجاور تاثیر زیادی ندارند ، اما چون از یک لایه اپیتلیوم در حال رشد در دیواره ، تشکیل شده‌ است ، بطور ذاتی پتانسیل تغییر ماهیت دارند . این تغییر ماهیت میتواند در موارد خیلی نادر ، به سمت تشکیل تومور از دیواره کیست باشد . در موارد کمتری هم این تومورها ممکن است بدخیم باشد ، بنابراین درمان همیشه مورد نیاز است اما پروسه‌ی درمان ممکن است با مداخلات مرحله‌ای باشد ، یعنی در بار اول فقط دندان درمان شود . در ادامه در بررسی ها ممکن است نیاز به جراحی هم وجود داشته باشد ، در نهایت اگر هر بافتی از بدن در جریان جراحی خارج شود ( بیوپسی ) طبق پروتکل به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده میشود تا ماهیت آن بررسی شود و آنجاست که بطور قطعی اسم « کیست » یا ضایعه را روی آن میگذارند . 
عوارض دیگر کیست‌های دندانی: 
کیست‌های دندانی میتوانند عفونی شده و دردناک شوند ، تبدیل به آبسه شده و تورم و برآمدگی در فک ایجاد کنند که با این حالت حتی بیمار می‌تواند تب و بی‌حالی هم بشود ، کیست‌ها اگر درمان نشوند چون حفره‌های خالی از استخوان در فک هستند ، استخوان فک را در برابر ضربه تضعیف میکنند . به ندرت پاراستزی (بی‌حسی) تحلیل ریشه و لقی دندان‌ها عارضه کیست‌های بزرگ درمان نشده میتواند باشد . کیست های دندانی چطور درمان میشوند ؟ 
در درجه‌ی اول وقتی با ضایعه‌ای مواجه هستیم نمیدانیم که واقعا کیست هست یا نه ! شیوع کیست‌های حقیقی بالا نیست بنابراین برای درمان ابتدا به سراغ درمان (منشأ) میرویم . برای دندانپزشک در مرحله درمان فرقی نمیکند که آنچه در عکس رادیوگرافی میبینند کیست باشد یا گرانولوم ... ، چرا که در مرحله  درمان اولیه بیشتر موارد فقط درمان ریشه مشکل را حل میکند . بعد از درمان منشأ احتمالی که یک دندان پوسیده یا ضربه دیده یا پرشده است معمولا منتظر  میمانیم که ضایعه به سمت کوچک شدن برود . درمان دندان دو راه دارد ، اولی درمان ریشه ( عصب‌کشی ) است و راه دوم حذف صورت مسئله یا کشیدن دندان است . بعد از درمان ممکن است که نیاز باشد که شما چند ماه بعد مراجعه کنید تا نتیجه درمان بررسی شود . در بررسی روند درمان ممکن است که نیاز به خارج شدن ضایعه ( تا اینجا هم کیست نیست ! ) وجود داشته باشد که در این حالت درمان جراحی برای شما انجام میشود ، یا اینکه روند درمان مطلوب باشد  و همان درمان قبلی کافی باشد و کار بیشتری انجام نشود.
در ضایعات خیلی بزرگ که احتمال کیست واقعی بودن بالاست ، از آنجایی که ممکن است فقط با درمان ریشه معمولی ، مشکل حل نشود ، ممکن است که منتظر نتیجه نمانیم و بر اساس سن و شرایط بیمار تصمیم بگیریم که بلافاصله درمان جراحی با خارج کردن ضایعه و فرستادن آن برای روشن شدن ماهیت آن در آزمایشگاه پاتولوژی صورت دهیم.
 کیست همان عفونت است؟ 
کیست همان عفونت نیست، کیست ها میتوانند که عفونی بشوند که در این صورت درد هم میوانند ایجاد کنند. آبسه‌های عفونی که با تورم همراه هستند و فیستول‌های چرکی که از آنها ترشحات چرکی خارج میشود کیست نیستند. هر چند که عفونت میتواند از طریق مکانیسم‌هایی با تحریک دسته‌ای از سلول‌ها، به ایجاد کیست منجر بشود ، ولی این دو مقوله‌های متفاوت از هم هستند. 
بعد از گذشت مدتی از  یک پوسیدگی یا ضربه منجر به مرگ پالپ ( محتویات کانال‌های عصبی ) دندان، ممکن است که در پای ریشه یک ضایعه تشکیل شود. در بیشتر موارد این ضایعه که فقط در رادیوگرافی‌های دندانی مشاهده میشود، یک گرانولوم است (و نه کیست یا آبسه) گرانولوم میتواند در آینده تبدیل به کیست شود با حتی میتواند تبدیل به آبسه هم بشود، ولی دردناک نیست و شاید در ضربه‌ی دندان اندکی درد یا حس متفاوت داشته باشد.
فرق آبسه با کیست چیست؟ 
آبسه یک حالت التهابی کلینیکی است که دندان‌پزشک با معاینه آن را تشخیص میدهد . آبسه در عکس رادیوگرافی اغلب ممکن است دیده نشود . آبسه به تنهایی بعد از مرگ پالپ ( عصب ) دندان و عفونی شدن کانال‌های دندان میتواند به وجود آمده باشد یا بعد از وجود یک کیست یا یک گرانولوم ایجاد شده باشد.
 از شنیدن این عبارت نترسید! 
حقیقت این است که دندان‌پزشکان همیشه واژه کیست را به عنوان یک احتمال بر زبان می‌آورند ! در بیشتر موارد واقعا کیستی وجود ندارد . در اکثر موارد درمان ریشه ( عصب‌کشی ) صحیح ، مشکل را برطرف میکند و نیاز به درمان دیگری وجود ندارد . ضایعه‌ای که دیده میشود بیشتر موارد گرانولوم نام دارد و در مرحله درمان اولیه ماهیت و اسم آن اهمیتی ندارد ! به هر دلیل اگر در بررسی های دوره‌ای که در ماه‌ها و حتی سال‌های بعد صورت می‌گیرد ، دندان‌پزشک اگر متوجه مورد مشکوکی شد ، بهترین درمان‌های تکمیلی را به شما پیشنهاد میدهد.